Bir şirket başka bir şirkete yatırım yapıyor. Yatırımı alan şirket de gidip yatırımcısından donanım ya da hizmet satın alıyor. İlk bakışta iki tarafın da işi büyüyor. Ben böyle bir haber okurken, o alışverişin parasının nereden geldiğine takılıyorum. Satıcının müşterisine verdiği para, sipariş yoluyla kendisine dönüyorsa satışın devamı için müşterinin yeniden para bulması gerekebilir.

IMF Başkanı Kristalina Georgieva'nın 16 Kasım'da CNBC'ye anlattığı risk tam bu ilişkiyle ilgili. Haberde aktarılan IMF tahminine göre AI şirketleri arasındaki döngüsel finansman 1 trilyon doların biraz üzerine çıkmış. Yaklaşık üçte ikisi borçla finanse ediliyor. Georgieva, AI yatırımlarına güvenin aniden azalmasının büyümeyi zayıflatabileceğini söylüyor.

Bu rakamı, kullanıcıların AI hizmetlerine ödediği toplam para gibi okumamak gerekiyor. Haberin anlattığı şey şirketler arasındaki finansman ilişkisi. Meraklı Rakun'da bugün o ilişkinin nasıl kurulduğunu anlamaya çalışıyorum. Bu yazı hisse veya yatırım tavsiyesi içermiyor.

Döngüsel finansmanda para nasıl geri dönüyor?

Tamamen varsayımsal iki şirket düşünelim. A şirketi donanım satıyor. B şirketi ise bu donanımla AI hizmeti sunmak istiyor fakat kurulum için sermayeye ihtiyacı var. A, B'ye yatırım yapıyor. B de aldığı paranın bir bölümüyle A'dan donanım sipariş ediyor.

A'nın artık B'de payı ve B'ye yaptığı bir satışı var. B'nin elinde de çalıştırabileceği donanım bulunuyor. Böyle bir yapı tek başına sahte satış yapıldığını göstermiyor. Donanım gerçekten teslim edilebilir, hizmet gerçekten kullanılabilir. Benim sorduğum soru şu: B, bundan sonraki harcamasını verdiği hizmetten kazandığı parayla karşılayabilecek mi?

CNBC'nin döngüsel finansman tanımında da yatırımın satın alma siparişleri üzerinden yatırımcıya dönmesi var. Tedarikçi hem sermayeyi veren hem de o sermayeyle alışveriş yapılan şirket olunca, satışla finansmanı birlikte okumak gerekiyor. Yatırım tutarını ve siparişi yan yana görüp birbirinden bağımsız iki talep kaynağı saymak beni yanıltabilir.

NVIDIA ve OpenAI duyurusu neyi örnekliyor?

Bu ilişkinin açıklanmış eski bir örneği, OpenAI ile NVIDIA'nın 22 Eylül 2025 tarihli niyet mektubu duyurusu. Metinde en az 10 gigawatt NVIDIA sistemi kurulması ve kurulum ilerledikçe NVIDIA'nın OpenAI'a 100 milyar dolara kadar yatırım yapma niyeti yer alıyordu. NVIDIA'nın kendi açıklaması da aynı yapıyı tarif ediyordu.

Buradaki kelimeler önemli: niyet mektubu, aşamalı yatırım, belirli bir üst sınır. Bu eski duyuruya bakarak paranın tamamının ödendiğini veya kapasitenin tamamının kurulduğunu söylemiyorum. Anlaşmanın bugünkü gerçekleşme durumunu da bu metinden çıkaramam. Örneği kullanma sebebim, donanımı sağlayacak şirketle sermayeyi sağlayacak şirketin aynı olabildiğini açıkça göstermesi.

Bir de tutarları toplamıyorum. Eski duyurudaki yatırım niyetini, IMF'nin bugünkü tahmininin üzerine eklemek için bu kaynaklar yeterli değil. Rakamların hangi işlemleri kapsadığını bilmeden ortaya daha büyük bir toplam çıkarmanın anlamı yok.

Borç, bu ilişkiyi neden daha hassas yapıyor?

Varsayımsal B şirketine dönelim. B, hizmetinden yeterli para kazanamazsa yeni sermaye arayabilir veya yatırımını yavaşlatabilir. Borç kullandıysa gelir beklentisi bozulsa da sözleşmesindeki ödeme yükümlülükleri devam eder. Yeniden borç bulması zorlaştığında donanım siparişini kısması da mümkün.

Bu kez A hem müşterisine yaptığı yatırımın değerinde hem de beklediği satışta sorun yaşayabilir. B'ye borç verenlerin geri ödeme beklentisi de aynı faaliyete bağlıdır. Burada birbirinden ayrı görünen şirketler, aynı müşterinin ileride kazanacağı paraya güveniyor olabilir.

Quartz'ın CNBC söyleşisini aktaran haberi, yaklaşık üçte ikilik borç payını doğrularken Georgieva'nın son piyasa hareketlerini düzenli gördüğünü de belirtiyor. Yani bu uyarıyı yarın kesin kriz çıkacak diye okumuyorum. Finansman tarafındaki bağımlılığın hızla büyümesi, tek tek iyi görünen siparişleri daha dikkatli incelememi gerektiriyor.

Bir sonraki AI yatırım haberinde neye bakacağım?

Ben önce açıklamanın tarihini ve neyin kesinleştiğini kontrol edeceğim. Niyet mektubuyla ödenmiş yatırım aynı belge değil. Ardından alıcının, tedarikçisinden aldığı finansmanın dışında nasıl para kazandığını anlamaya çalışacağım.

Bunun için şirketin açıkladığı gelirle nakit akışını birlikte okumak isterim. Büyük bir gelecek siparişi görmek güzel fakat ödemenin zamanı ve alıcının ödeme gücü benim için hâlâ açık sorular. Kaynaklar bunları anlatmıyorsa eksikliği koruyacağım. Tek başına büyük bir yatırım rakamından ne kalıcı başarı ne de yaklaşan iflas sonucu çıkaracağım.