Bir arkadaşınızın size anlattığı özel bir olayı, adı değiştirilmiş bir karakterin başına gelirken izlediğinizi düşünün. Çevredeki herkes kimi anlattığını biliyorsa yeni isim pek işe yaramıyor. Pedro Almodóvar'ın Bitter Christmas filmi hakkında okuduklarımda en çok bu soruya takıldım. Henüz filmi izlemedim. Bu yüzden sahneler hakkında hüküm vermek yerine, resmi konu özetiyle yönetmenin söylediklerinden yola çıkıyorum.

Anne Thompson'ın 13 Kasım tarihli IndieWire söyleşisinde Almodóvar, yakınlarının yaşadıklarından yararlanmanın ilişkilerini zedeleyebildiğini anlatıyor. Kendi koyduğu sınır, kimseyi incitmemek. Bence söyleşinin en zor sorusu da burada başlıyor: Hikâyeyi yazanla o hikâyede kendini tanıyan kişi, neyin incitici olduğunda anlaşacak mı?

Bitter Christmas konusu ne?

Sony Pictures Classics'in resmi özetinde iki hikâye sırayla ilerliyor. İlki 2004'ün aralık ayında, uzun bir tatil sırasında reklam yönetmeni Elsa'yı izliyor. İkincisi 2026'da geçiyor. Senarist ve yönetmen Raúl'un yazdığı senaryonun Elsa'yla çevresindekilerin hikâyesi olduğunu öğreniyoruz.

Dolayısıyla izlediğimiz Elsa'nın hayatı, filmin içindeki başka birinin yazdığı metinle bağlantılı. Aynı resmi özet, Elsa'yı Raúl'un bir tür alter ego'su olarak tarif ediyor. Kendine bakarak yazan Raúl, yakın çevresindeki insanların hayatını da malzeme olarak kullanıyor.

Meraklı Rakun'da bu yapıyı anlatırken önce şu ayrımı korumak istiyorum: Filmin yönetmeni Almodóvar, filmin içindeki yönetmen Raúl, Raúl'un yazdığı karakter de Elsa. Birbirlerinden iz taşımaları mümkün. Her birinin yaşadığını doğrudan Almodóvar'ın başından geçmiş saymak içinse elimizde dayanak yok.

Autofiction'da isim değiştirmek neden yetmeyebilir?

Filmin resmi tanıtımı bu iç içe anlatımı autofiction üzerinden kuruyor. Bu yazıda terimi, yazarın kendi hayatından aldıklarını kurmacayla karıştırması anlamında kullanıyorum. Böyle bir metni okurken yaşanmış olayla sonradan ekleneni ayırmak her zaman mümkün olmayabilir.

Benim ilgimi çeken tarafı, yazarın kendisini anlatmaya çalışırken başka insanları da anlatmak zorunda kalması. Bir ayrılık hikâyesindeki diğer kişi, o metni sizinle birlikte yazmıyor. Buna rağmen kendi hayatından parçaları yayımlanmış metinde bulabiliyor.

Şöyle bir örnek düşünelim. Bir yazar, arkadaşının kendisine özel olarak anlattığı ayrılığı hikâyesine alıyor. İsimleri değiştiriyor fakat iş yerini, konuşmanın geçtiği akşamı ve ayırt edici bir cümleyi koruyor. Ortak arkadaşları kimin anlatıldığını kolayca çıkarabiliyor. Bu benim kurduğum örnek, filmde böyle bir sahne olduğunu söylemiyorum. İsim değişikliğinin ne kadar az şeyi gizleyebileceğini göstermek için kullanıyorum.

O metni ben yazıyor olsam, tanınabilir kişinin ne düşündüğünü yayımlamadan önce öğrenmek isterim. Hikâyeyi çok sevmem, onun bu konuşmayı neden bana anlattığını unutmamı haklı çıkarmıyor. Burada hukuki bir izin kuralı tarif etmiyorum. Yazarken kendime koyacağım sınırı söylüyorum.

Raúl'un tıkanması Almodóvar'ın itirafı mı?

Söyleşide Almodóvar, karakteriyle arasındaki farkı özellikle anlatıyor: Kendisinin yaratıcı kriz yaşamadığını söylüyor. Çözümünü bulması uzun süren senaryoları olmuş ama sonunda toparlayabilmiş. Raúl'un yazma sıkıntısını yönetmenin kendi itirafı gibi okumak bu açıklamayı atlamak olur.

Bence autofiction hakkında konuşmanın zorluğu da bu. Bir karakterin mesleği, çalışma odası ya da çevresi yaratıcıyı hatırlatınca kalan boşlukları kolayca onun hayatıyla dolduruyoruz. Oysa yazar, kendisine benzeyen karaktere hiç yaşamadığı bir sorun da verebilir. Filmi izlerken Raúl'un davranışlarını önce karakterin davranışları olarak değerlendirmek istiyorum.

Almodóvar İngilizce film yapmayı bıraktı mı?

IndieWire söyleşisindeki açıklama kesin bir bırakma kararı içermiyor. Almodóvar İspanya'da kendi dilinde ve kültüründe çalışmanın kolaylığını anlatıyor. Yeniden İngilizce film çekme fikrini reddetmiyor, küçük ölçekli bir yapım olması gerektiğini söylüyor.

Bitter Christmas'ı izleme isteğim bu dil tartışmasından çok Raúl'un yakınlarıyla kurduğu ilişkiden geliyor. İzledikten sonra dönüp bakmak istediğim şey, senaryoya alınan hayat parçalarının o ilişkileri nasıl etkilediği. Şimdilik resmi özeti ve söyleşiyi kaydediyorum. Karakterlerin buna nasıl karşılık verdiğini filmi gördükten sonra konuşabilirim.