Gitarı çalıyorsunuz, kulaklıktaki ses biraz sonra geliyor. Elinizin hareketiyle duyduğunuz nota birbirine oturmayınca en basit ritmi çalmak bile zorlaşıyor. Böyle bir kayda başlarken ilk değiştireceğim şey gitar ya da ses kartı olmaz. Önce sesi hangi yoldan dinlediğime bakarım.
Focusrite'ın gecikme rehberinde anlatılan yol şöyle: Ses karta giriyor, dijitale çevriliyor, bilgisayarda işleniyor ve tekrar analog sese çevrilip kulaklığa ulaşıyor. Bu yol zaman alıyor. DAW içindeki amfi simülasyonunu duymak istiyorsanız sesinizin bilgisayardan dönmesini de bekliyorsunuz.
Meraklı Rakun'da daha önce evde gitar kaydı için gerekenleri anlatmıştım. Burada ekipmanı kurduktan sonra karşılaşılan gecikmeye odaklanıyorum. Yeni kart almadan önce mevcut sistemde değiştirebileceğimiz birkaç ayar var.
Buffer ayarı gecikmeyi neden değiştiriyor?
Bilgisayar sesi küçük paketler halinde işliyor. Buffer, bu paketlerin tutulduğu alan. Focusrite'ın açıklamasına göre paket büyüdükçe sistem kısa kesintilere daha dayanıklı oluyor fakat girişten çıkışa geçen süre uzuyor. Buffer'ı küçültünce bekleme azalıyor, bilgisayarın sesi zamanında yetiştirmesi zorlaşıyor.
Bir hesapla somutlaştıralım. 48 kHz sample rate'te 128 sample, tek buffer için yaklaşık 2,67 milisaniye tutuyor. Giriş ve çıkışta birer tane olduğunu varsayarsak yalnız bu ikisinin toplamı yaklaşık 5,33 milisaniye. Hesap, sample sayısını saniyedeki sample sayısına bölmekten ibaret. Focusrite da teorik gidiş-dönüş süresini bu yöntemle açıklıyor.
Bu, kulaklığınızda ölçülmüş gecikme sonucu değil. Aynı rehber, dönüştürücülerin ve driver'ın da süre ekleyebildiğini, bazı kartların görünmeyen ek buffer'lar kullandığını belirtiyor. Üstüne gecikme ekleyen bir plugin koyduğunuzda hesap daha da değişiyor. Bu yüzden ayarda 128 yazması, her bilgisayarda aynı çalma hissini vaat etmiyor.
Ben ilk denemeyi 128 sample ile yapmayı tercih ederim. Çıtırtı ya da kopma duyarsam 256'ya çıkarıp aynı pasajı yeniden çalarım. Bunlar benim deneme sıram, her sisteme uygun ilan edilmiş değerler değil. 128'de ses temiz ama gecikme rahatsız ediciyse daha küçük bir ayarı da sınayabilirim. En küçük sayıya ulaşmak uğruna bozuk sesle kayıt almam.
Direct monitoring neden amfi plugin'ini duyurmuyor?
Ses kartında direct monitoring varsa girişteki sesi bilgisayarda işlenmesini beklemeden dinleyebilirsiniz. Sweetwater'ın iki dinleme yolunu karşılaştıran rehberi, direct monitoring ile DAW üzerinden input monitoring arasındaki farkı böyle açıklıyor. Kartın tasarımına göre analog ya da kart içi dijital bir yol kullanılabilir. Her cihaz için mutlak sıfır gecikme demek doğru olmaz, Focusrite da bu ayrımı yapıyor.
Elektro gitarı karta doğrudan bağlayıp amfi simülasyonunu DAW'da açtıysanız bir tercih gerekiyor. Olağan direct monitoring yolu, DAW'daki amfi plugin'inden önceki gitarı duyuruyor. Bilgisayardaki drive ve kabin sesini çalarken duymak için DAW üzerinden dinlemeniz gerekiyor. Focusrite rehberinin amfi simülasyonu bölümü bu sınırlamayı özellikle anlatıyor. Kartın kendi efekt sistemi varsa onun kapsamı ayrıca ürün kılavuzundan kontrol edilmeli.
Temiz gitarı duyarak çalmak benim için uygunsa direct monitoring'i kullanırım. Parçayı çalarken tepki verdiğim ses amfi plugin'iyse düşük gecikmeyle çalışan DAW yolunu seçerim. İkisi farklı ihtiyaçlara cevap veriyor.
Bir de aynı girişin iki kopyasını birden dinlemek var. Sweetwater'a göre direct sinyal ile bilgisayardan gecikerek dönen sinyal birleşince phase/chorus benzeri bir etki duyulabiliyor. Gitarın tonu garip biçimde inceldiyse yeni plugin aramadan önce iki dinleme yolunun aynı anda açık olup olmadığını kontrol ederim. DAW'da yalnız dinlemeyi kapatırken kayıt kanalını veya ana çıkışı yanlışlıkla susturmamaya da dikkat ederim.
Buffer küçüldüğü halde gecikme sürüyorsa
Kayıt kanalındaki amfi plugin'i dışında projede çalışan efektlere de bakmak gerekiyor. Focusrite, lookahead kullanan dinamik işlemciler ile bazı convolution ve linear-phase plugin'lerinin ek gecikme yaratabildiğini anlatıyor. DAW'ın kanalları eşzamanlı tutma yöntemi de bu beklemeyi başka kanallara taşıyabiliyor. Her plugin'in gecikme eklediği sonucunu çıkarmayın. Aynı kaynak, çoğu native plugin'in ek gecikme yaratmadığını da söylüyor.
Ben sorunu ayırmak için boş bir projede yalnız gitar kanalıyla başlarım. Önce temiz giriş, sonra amfi plugin'i. Böylece gecikmenin hangi aşamada rahatsız edici hale geldiğini karşılaştırabilirim. Asıl projedeki efektleri kapatırken de yalnız bypass'a güvenmem. Plugin'i tamamen devre dışı bırakma yöntemi kullandığım DAW'ın kılavuzuna göre değişebilir.
Windows'ta kartın üretici driver'ını ve DAW'da seçili driver türünü kontrol ederim. Focusrite'ın ASIO açıklaması, driver'ın düşük gecikme performansındaki payını anlatıyor. Başka bir bağlantı kablosu ya da daha pahalı kart düşünmeden önce bu seçimin doğru olduğundan emin olmak istiyorum.
Kayıt sırasında ve mix sırasında aynı ayar şart mı?
Çalarken duyduğum sesin ele yetişmesi önemli. Kayıt bittikten sonra yalnız düzenleme ve mix yapıyorsam aynı küçük buffer'da ısrar etmem. Proje ağırlaştığında daha büyük buffer ile çalışmak, Focusrite'ın anlattığı dayanıklılık-gecikme tercihine uyuyor.
Bir sonraki kayıt öncesinde kullanacağım ayarı projeye not ederim. Hangi driver, hangi buffer ve hangi dinleme yolu? Sonra kısa bir deneme kaydını geri dinlerim. Direct monitoring'de kulağa temiz gelen sesin dosyaya da düzgün yazıldığını kontrol etmek isterim.





